📑 Ticari Defterlerin İbrazı, Delil Niteliği (HMK m. 222) ve Muhasebe Denetimi Standartları
Adli Muhasebe ve Ticaret Hukuku Kılavuzu: 6100 sayılı HMK m. 222, 6102 sayılı TTK m. 64-88, e-Defter ve e-Fatura beratları, açılış ve kapanış tasdiklerinin delil vasfına etkisi, cari hesap ve fatura itirazları.
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ TİCARİ DEFTERLERİN ADLİ DELİL NİTELİĞİ (HMK m. 222) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
[ 1. DEFTERLERİN EKSİKSİZ VE DÜZENLİ OLMASI ]
• Yevmiye, Defter-i Kebir, Envanter Defteri
• Açılış ve Kapanış Tasdiklerinin Süresinde Yapılmış Olması
│
▼
[ 2. SAHİBİ LEHİNE DELİL OLMA ŞARTLARI ]
• Her İki Tarafın da Tacir Olması
• Uyuşmazlığın Ticari İşletmeyle İlgili Olması
• Karşı Tarafın Defter Kayıtlarıyla Birbirini Teyit Etmesi
│
▼
[ 3. ÇELİŞKİ VE SAHİBİ ALEYHİNE DELİL ]
• Kendi Defterinde Borçlu Görünen Taraf Kendi Defteriyle Bağlanır
• e-Defter Zaman Damgası ve GİB Berat Yükleme Tarihleri
⚖️ 1. Ticari Defterlerin Sahibi Lehine Delil Olması Şartları
HMK m. 222 uyarınca bir tacirin kendi tuttuğu defterleri kendi lehine delil gösterebilmesi için:
- İki tarafın da tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işten kaynaklanması,
- Kanuna göre tutulması zorunlu tüm defterlerin eksiksiz tutulmuş olması,
- Açılış ve kapanış tasdiklerinin (görüldü onaylarının) yasal sürelerinde yaptırılmış olması,
- Defter kayıtlarının birbirini doğrulaması ve karşı tarafın usulüne uygun defterleriyle çelişmemesi zorunludur.
💻 2. Elektronik Defter (e-Defter) ve GİB Berat Denetimi
- Kağıt defterlerdeki noter kapanış tasdiki yerine e-Defterlerde Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) e-Defter Beratı geçerlidir.
- Bilirkişi; beratların kanuni süresi içinde GİB sistemine yüklenip yüklenmediğini ve elektronik imza/zaman damgası bütünlüğünü denetler.
📚 3. Kaynakça
- 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 222.
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 64-88.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu ticari defter kararları.