📡 Adli Bilişimde HTS ve Baz İstasyonu Verilerinin Çözümlenmesi Kılavuzu
Adli Telekomünikasyon El Kitabı: GSM operatörleri (Turkcell, Vodafone, Türk Telekom) ham CDR kayıtlarının yapısı, baz istasyonu hücre kimliği (Cell-ID), sektör azimut açıları, ortak baz (co-location) yanılgısı ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu kriterleri.
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ HTS VE BAZ İSTASYONU ADLİ ANALİZ MATRİSİ │
│ (CMK m. 135 & BTK Veri Standartları) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
[ 1. OPERATÖR HAM VERİSİ ]
• Arayan / Aranan MSISDN • Tarih & Süre
• IMEI / IMSI Eşleşmesi • İlk / Son Hücre
│
▼
[ 2. BAZ VE HÜCRE COĞRAFYASI ]
• Cell ID & LAC Çözümleme • Enlem / Boylam
• Azimut Açısı (0°-360°) • Kapsama Sektörü
│
▼
[ 3. ZAMAN & MEKAN KORELASYONU ]
• Zaman Çizelgesi (Timeline) • Hız / İntikal Testi
• Ortak Baz (Co-Location) Filtreleme
│
▼
[ 4. ADLİ RAPORLAMA & TESPİT ]
• Hukuki Nitelendirme Yasağı (6754 m. 3/2)
• Harita Çıktıları & UYAP Uyumlu Bilirkişi Raporu
📌 1. HTS Nedir ve Hukuki Dayanağı (CMK m. 135)
HTS (Historical Traffic Search), bir telekomünikasyon şebekesinde gerçekleşen iletişimin geçmişe dönük üst veri (Metadata) kayıtlarının adli mercilerce incelenmesidir.
- Yasal Zemin: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Madde 135 uyarınca, ancak hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle temin edilebilir.
- İçerik Yasağı: HTS verileri kesinlikle ses kaydı veya mesaj metni içermez. Yalnızca sinyal akışını, arama yönünü, görüşme süresini ve baz istasyonu kimliğini gösterir.
🔬 2. GSM Operatörleri Ham CDR Kayıtlarının Yapısı
BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) üzerinden mahkemelere iletilen Excel/CSV dökümlerinde şu temel sütunlar bulunur:
| Sütun Adı | Teknik Karşılık | Adli Analizdeki Önemi |
| :--- | :--- | :--- |
| A-Party (MSISDN) | Arayan / Başlatan Hat | İletişimi başlatan şüpheli/mağdur numarası |
| B-Party (MSISDN) | Aranan / Hedef Hat | İletişimin yöneldiği karşı taraf numarası |
| Direction | Arama Yönü (Originating / Terminating) | Şahsın aktif mi pasif mi iletişim kurduğu |
| Call Type | İletişim Türü (Voice, SMS, GPRS/Data) | Sesli görüşme mi, mesaj mı, arka plan interneti mi |
| Start/End Time| Başlangıç / Bitiş Zamanı (UTC+3) | Eylemin saniye hassasiyetinde gerçekleştiği an |
| Duration (sn) | Görüşme Süresi | İletişimin fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği (0 sn = Cevapsız) |
| IMEI | Cihaz Kimlik Numarası (15 Hane) | SIM kartın hangi fiziksel telefona takılı olduğu |
| Cell ID / LAC | Hücre ve Yerel Alan Kodu | Sinyalin hangi baz istasyonu ve sektörden alındığı |
📍 3. Baz İstasyonu Kapsama Alanı ve Azimut Açısı Geometrisi
Bir baz istasyonu (BTS - Base Transceiver Station), çevresini genellikle her biri 120 derecelik 3 ana sektöre (Sektör 1, Sektör 2, Sektör 3) bölerek kapsar.
- Azimut Açısı (0° - 360°): Antenin ana yayın yönüdür. (0° = Kuzey, 90° = Doğu, 180° = Güney, 270° = Batı).
- Kapsama Mesafesi: Şehir merkezlerinde yoğun binalar sebebiyle 300 metre ile 1.5 kilometre arasında değişirken; kırsal alanlarda bir baz istasyonunun kapsama alanı 15 ila 35 kilometreye kadar ulaşabilir.
- Handover (Kanal Devri): Hareket halindeki bir abone, konuşma esnasında bir baz istasyonundan diğerine otomatik devredilir. Bu durum, şahsın güzergahının ve hareket hızının belirlenmesini sağlar.
⚠️ 4. Ortak Baz (Co-Location) Yanılgısı ve Yargıtay İçtihatları
Ceza davalarında en sık karşılaşılan hatalı değerlendirme, "Aynı baz istasyonundan sinyal alan kişilerin yan yana olduğu" yönündeki ön kabuldür.
Neden Tek Başına Delil Sayılamaz?
- Şehir Yoğunluğu: İstanbul Taksim, Ankara Kızılay veya İzmir Konak gibi yoğun meydanlardaki tek bir baz istasyonu, aynı anda 100.000'den fazla kişinin bulunduğu bir alanı kapsayabilir.
- Sektör Farkı: İki şahıs aynı baz istasyonunun zıt sektörlerinden (biri Kuzeye bakan 0° sektöründen, diğeri Güneye bakan 180° sektöründen) sinyal almışsa, aralarında kilometrelerce fiziksel mesafe olabilir.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu İlkesi:
"Sanıkların aynı baz istasyonu kapsama alanında bulunmaları, aralarında suç ortaklığı veya fiili birliktelik olduğunu kabule tek başına yeterli değildir. Ortak baz tespiti ancak somut yan delillerle (kamera kayıtları, fiziki takip, tanık beyanları vb.) desteklendiğinde anlam ifade eder."
🛠️ 5. Adli HTS Analiz Metodolojisi ve Raporlama Standartları
Bilirkişi incelemesinde uygulanması gereken analitik adımlar:
- Ham Veri Bütünlüğü Doğrulaması: Operatörden gelen dosyanın satır sayısı ve formatı doğrulanır.
- Zaman Dönüşümü (Time Normalization): Ham veride UTC (GMT) saat varsa, Türkiye yerel saatine (+3 saat) dönüştürülür.
- Mükerrer & GPRS Filtreleme: Sürekli arka planda çalışan sıfır saniyelik veri sinyalleri, sesli aramalardan ayrıştırılır.
- Hız ve İntikal Testi: İki ardışık arama arasındaki zaman farkı ile baz istasyonları arasındaki coğrafi mesafe oranlanarak fiziksel olarak katedilmesi imkansız intikaller (şebeke sapmaları / network bounce) tespit edilir.
- Görsel Haritalama: Baz istasyonu koordinatları ve azimut dilimleri interaktif haritaya (GIS) işlenir.
📚 6. Kaynakça ve Referanslar
- 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135.
- 5809 Sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu.
- Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) HTS Veri Standartları ve Format Kılavuzu.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2017/16-956 K. 2019/607; Yargıtay 16. Ceza Dairesi E. 2018/1423 K. 2019/3241 sayılı emsal içtihatları.
- ETSI TS 102 657: Telecommunications Lawful Interception Handover Interface for the Retained Data.